به گزارش خبرگزاری زیست آوا، چهار سال از آن روز پاییزی می‌گذرد که دو توله یوزپلنگ ماده تازه‌متولدشده، «آذر» و «توران»، در دل ذخیره‌گاه زیست‌کره خارتوران پیدا شدند و موجی از امید را در میان دوستداران طبیعت ایران زنده کردند. امروز، این دو خواهر دوقلو به سن بلوغ کامل رسیده‌اند و آماده‌اند تا شاید برای نخستین‌بار، آینده یوز آسیایی را تغییر دهند؛ گونه‌ای که تنها ۲۶ فرد از آن در طبیعت باقی مانده است.

خارتوران؛ آخرین سنگر یوز آسیایی

ذخیره‌گاه زیست‌کره خارتوران در شرق استان سمنان، تنها زیستگاه زادآور یوز آسیایی در جهان است. جایی که اکنون نگاه همه کارشناسان به آن دوخته شده تا ببینند آیا آذر و توران می‌توانند با «فیروز»—تنها یوز نر مرکز تکثیر—جفت‌گیری موفقی داشته باشند یا نه.

بر اساس مشاهدات میدانی و رفتارشناسی، یوزپلنگ‌های ماده اکنون در دوره بلوغ قرار دارند و از نظر زیستی آماده باروری هستند. اگر این فرآیند موفقیت‌آمیز باشد، احتمال تولد توله‌ها در اردیبهشت سال آینده وجود دارد؛ تولدهایی که می‌تواند نقشه بقای یوز ایرانی را از نو بنویسد.

سایه سنگین تغییر اقلیم بر امید به تولد

خشکسالی شدید، کاهش بارندگی و نوسانات دمایی از جدی‌ترین چالش‌های امروز خارتوران است. کارشناسان معتقدند تغییرات اقلیمی می‌تواند بر فحلی، میل جنسی و حتی میزان موفقیت باروری یوز ماده اثرگذار باشد.
به همین دلیل، رفتارهای جنسی یوزها در مرکز تکثیر به‌صورت شبانه‌روزی رصد می‌شود. با مشاهده علائم فحلی، یوز نر و ماده در «دالان عشق»—محیط کنترل‌شده مخصوص معرفی—قرار می‌گیرند و در زمان مناسب شرایط جفت‌گیری برای آنان فراهم می‌شود.

تقویت زیرساخت‌ها برای نجات یک گونه

در ماه‌های اخیر، تجهیزات مرکز تکثیر یوزپلنگ آسیایی در خارتوران ارتقاء یافته است؛ از جمله:

• افزایش ۱۰ برابری فضای نگهداری یوزها
• نصب حصار الکتریکی
• افزایش تعداد دوربین‌های نظارتی
• خرید تجهیزات تخصصی مانند سونوگرافی، اکسیژن‌ساز و بیهوشی استنشاقی

این اقدامات با هدف بهبود مدیریت سلامت، کاهش استرس حیوانات و افزایش احتمال باروری موفق انجام شده است.

چرا زادآوری آذر و توران اهمیت حیاتی دارد؟

یوز آسیایی زمانی در پهنه وسیعی از خاورمیانه و آسیای مرکزی زندگی می‌کرد؛ اما اکنون تنها در ایران باقی مانده است. جمعیت ۲۶ فردی این گونه—شامل ۶ فرد در سایت تکثیر و ۲۰ فرد در طبیعت—به‌روشنی نشان می‌دهد که هر توله‌ای می‌تواند سرنوشت یک گونه را تغییر دهد.

کارشناسان معتقدند اگر جمعیت یک گونه به کمتر از ۵۰ فرد برسد، در مرز انقراض قرار می‌گیرد. اکنون یوز ایرانی نه‌تنها به این مرز رسیده، بلکه سال‌هاست از آن عبور کرده و تنها با مدیریت علمی و برنامه‌های تکثیر می‌تواند نجات یابد.

امیدی که در دل بحران زنده است

داستان آذر و توران تنها یک روایت زیست‌محیطی نیست؛ روایت تلاش و ایستادگی است. این دو یوز ماده از روزهای سخت تولد تا امروز، با مراقبت متخصصان بزرگ شده‌اند و اکنون امید آخر ایران برای بازسازی جمعیت یوز آسیایی هستند.

اگر این خواهران پاییزی موفق به زایمان شوند، می‌توانند آینده‌ای تازه برای یوز ایرانی رقم بزنند؛ آینده‌ای که شاید در آن، طبیعت ایران دیگر شاهد خاموش شدن یکی از باشکوه‌ترین گونه‌هایش نباشد.