تاریخ: ۱۴ آگوست / ۲۳ مرداد

خبرنگار: سونیا کشوری

۱۴ آگوست در تقویم جهانی به نام «روز جهانی مارمولک» نام‌گذاری شده است؛ مناسبتی که فراتر از یک نمادِ تقویمی، دعوتی است برای بازنگری در نوع نگاه ما به موجوداتی که اغلب نادیده گرفته می‌شوند و گاه با برچسب‌های نادرستِ «ترسناک» یا «مضر» قضاوت می‌شوند.

چرا مارمولک‌ها حیاتی هستند؟

مارمولک‌ها تنها خزندگانِ کوچکی نیستند که روی دیوارها آفتاب می‌گیرند؛ آن‌ها «سرمایه‌های اکولوژیک» سرزمین ما هستند. برای درک اهمیت آن‌ها، کافی است به چند نقش کلیدی که در طبیعت ایفا می‌کنند نگاهی دقیق‌تر بیندازیم:

۱. کنترل‌کننده‌های بیولوژیک (دشمن طبیعی آفات): مارمولک‌ها «دپارتمانِ بهداشتِ» طبیعت هستند. آن‌ها با شکار انبوهی از حشرات، سوسک‌ها، پشه‌ها و مگس‌ها، جمعیت این موجودات را در سطح تعادل نگه می‌دارند. بدون حضور این شکارچیان کوچک، ما با طغیان آفات در باغات، مزارع و حتی محیط‌های مسکونی مواجه می‌شدیم. آن‌ها به شکلی ارگانیک و بدون نیاز به سموم شیمیایی خطرناک، سلامت زیستگاه را تضمین می‌کنند.

۲. حلقه واسط در زنجیره غذایی: مارمولک‌ها در مرکز زنجیره غذایی قرار دارند. آن‌ها انرژی خورشید را که توسط حشرات دریافت شده، به انرژی قابل استفاده برای شکارچیان بزرگ‌تر تبدیل می‌کنند. پرندگان شکاری، مارها و بسیاری از پستانداران کوچک، برای بقا به مارمولک‌ها وابسته هستند. حذف آن‌ها به معنای گسستن این زنجیره و فروپاشی تعادل غذایی در زیست‌بوم است.

۳. شاخص‌های سلامت محیط (Bio-indicators): حضور یا غیاب مارمولک‌ها در یک منطقه، مستقیماً با کیفیت محیط رابطه دارد. پوست حساس و فیزیولوژی خاص آن‌ها باعث می‌شود که نسبت به تغییرات شیمیایی یا تخریب زیستگاه بسیار واکنش‌نشان دهند. وقتی مارمولک‌ها در یک باغ یا منطقه جنگلی حضور دارند، یعنی آن محیط هنوز زنده، فعال و دارای تعادل زیستی است.

تغییر زاویه دید؛ از ترس تا احترام

در «زیست‌آوا» و با نگاهی به اصول حفاظتی، بر این باوریم که حفاظت از تنوع زیستی، تنها شامل حیواناتِ کاریزماتیک (مانند پلنگ یا خرس) نیست؛ بلکه حفاظت از «تنوع زیستی» یعنی اهمیت دادن به تمامِ اجزایِ تشکیل‌دهنده‌یِ یک زیست‌بوم.

متأسفانه، غلبه‌یِ فوبیایِ فرهنگی باعث شده است که بسیاری از گونه‌های این خانواده‌ی بزرگ در معرض خطر قرار بگیرند. مارمولک‌ها برای انسان نه تنها بی‌خطر، بلکه «شرکایِ بقایِ» ما هستند. آن‌ها نه تنها آفات را مهار می‌کنند، بلکه با حضورشان به ما یادآوری می‌کنند که طبیعت هنوز زنده است.

در این روز، از همه‌ی مخاطبان «زیست‌آوا» دعوت می‌کنیم تا با تغییرِ زاویه‌یِ دید، به جای ترس، به این نگهبانانِ خاموشِ طبیعت با دیده‌ی احترام بنگرند. بقای آن‌ها، تضمین‌کننده‌ی بخشی از امنیتِ زیستیِ محیطِ اطرافِ ماست.