طرح‌های نوین سرشماری و پایش اکولوژیک برای گونه‌های شاخص و اندمیک خزندگان و دوزیستان ایران کلید خورد؛ برنامه‌هایی که با تمرکز بر فناوری‌های هوشمند، مدیریت تعارضات انسانی و ترمیم زیستگاه‌های تخریب‌شده، به دنبال نجات گونه‌هایی نظیر سمندرهای کوهستانی، تمساح پوزه‌کوتاه، افعی دم‌عنکبوتی و وزغ تالشی هستند.

زیست‌آوا — رویکرد سنتی در حفاظت از خزندگان و دوزیستان، این روزها جای خود را به ابزارهای مدرن پایش و داده‌کاوی می‌دهد. به گزارش زیست‌آوا به نقل از روابط عمومی سازمان حفاظت محیط‌زیست، پیمان عاشوری، رئیس گروه خزندگان و دوزیستان دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌وحش، از آغاز سلسله برنامه‌های هدفمند برای پایش و احیای گونه‌های حساس و اولویت‌دار کشور خبر داد.

پایش هوشمند جمعیت سمندرها و تقویم سرشماری گاندو

یکی از محوری‌ترین اقدامات در دست اجرا، ورود الگوریتم‌های هوش مصنوعی به حوزه شمارش حیات‌وحش است. در همین راستا، طرح تخمین جمعیت «سمندر خال‌زرد کوهستانی» با همکاری دانشگاه رازی کرمانشاه بر پایه هوش مصنوعی عملیاتی شده و داده‌های اولیه آن به دست آمده است. قرار است شیوه به‌کارگیری این الگوریتم به‌زودی در قالب کارگاه‌های تخصصی به کارشناسان حیات‌وحش آموزش داده شود.

علاوه بر این، پایش میدانی «تمساح مردابی» (گاندو) طبق جدول زمان‌بندی از اوایل اسفندماه آغاز می‌شود و تا پایان اردیبهشت سال آینده در پهنه‌های زیستگاهی جنوب شرق کشور ادامه خواهد داشت.

کاهش تعارضات و احیای زیستگاه سمندر لرستانی

در حوزه دوزیستان اندمیک، زیستگاه‌های حساس «سمندر لرستانی» در استان خوزستان هدف برنامه‌های کاهش تعارض انسان و حیات‌وحش قرار گرفته است. نصب تابلوهای هشدار، توزیع بروشورهای آگاهی‌بخش، پاکسازی زباله‌ها از حاشیه چشمه‌ها و آموزش مستقیم گردشگران و بومیان، محورهای مهار فشارهای انسانی بر این گونه به شمار می‌روند.

برنامه عمل افعی دم‌عنکبوتی و کریدورسازی برای وزغ تالشی

در بخش خزندگان، تدوین «برنامه عمل حفاظتی افعی دم‌عنکبوتی» — از منحصربه‌فردترین مارهای جهان — با تکیه بر اعتبارات تخصیص‌یافته در حال نهایی‌سازی است تا وارد فاز عملیاتی شود.

هم‌زمان در شمال کشور، طرح حفاظت از «وزغ تالشی» در مناطقی از جمله عباس‌آباد و بهشهر با اعتباری بالغ بر ۶۰۰ میلیون تومان به مرحله اجرا درآمده است. این طرح شامل نقشه‌برداری GIS، شناسایی لکه‌های حضور، و مهم‌تر از همه، طراحی مسیرهای تردد ایمن برای مهاجرت‌های فصلی این گونه به منظور کاهش تلفات جاده‌ای است. همچنین بهسازی و آب‌گیری برکه‌های منطقه النگدره گلستان جهت احیای بستر زادآوری وزغ تالشی در اولویت کاری قرار دارد.

به گفته کارشناسان، تغییر جهت حفاظت از واکنش‌های انفعالی به سمت ترکیب «فناوری پایش نوین»، «بهسازی فیزیکی کریدورها» و «مشارکت جوامع محلی»، تنها راهکار پایدار برای تثبیت جمعیت خزندگان و دوزیستان آسیب‌پذیر در اکوسیستم‌های شکننده ایران است.