کرمان – زیست‌آوا: تالاب «فرهنگ‌آباد انار» پس از سال‌ها مطالبه‌گری فعالان محیط‌زیست، با تصویب هیئت وزیران رسماً به فهرست تالاب‌های کشور افزوده شد؛ دستاوردی که مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان کرمان، زمینهساز حفاظت قانونی و احیای این زیستگاه می‌داند، اما کارشناسان هشدار می‌دهند بدون تخصیص حق‌آبه محیط‌زیستی و مهار برداشت بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینیِ درگیر بحران، این ثبت صرفاً یک گام اداری خواهد بود و مانع سرنوشت تلخِ خشکیدنِ تالاب نمی‌شود

به گزارش زیست‌آوا، ساسان کفایی، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمان، با اعلام این خبر تاکید کرد که این ثبت رسمی، راه را برای حفاظت قانونی، تخصیص بودجه‌های ملی و برنامه‌ریزی جهت احیای این زیستگاه ارزشمند هموار می‌کند. وی این دستاورد را نتیجه فشار افکار عمومی و پیگیری‌های مستمر کارشناسی دانست و خاطرنشان کرد که از این پس، تمامی دستگاه‌های متولی موظف به اجرای برنامه‌های مدیریتی برای جلوگیری از تعرض به محدوده تالاب و مدیریت منابع آب منطقه هستند.

با این حال، کارشناسان بر این باورند که ثبت در دفترچه رسمی تالاب‌ها تنها «آغاز یک مسیر دشوار» است؛ مسیری که بدون تخصیص حق‌آبه واقعی و مقابله با چاه‌های غیرمجاز اطراف، به بیابانی‌شدن این پهنه آبی ختم خواهد شد.

تحلیل اختصاصی زیست‌آوا: مخاطرات اکولوژیک و ضرورت پایش هوشمند

ثبت رسمی یک تالاب در شرایطی که «تراز هیدرولوژیک» منطقه منفی است، لزوماً به معنای بقای آن نیست. تالاب فرهنگ‌آباد انار به عنوان یک ایستگاه حیاتی برای پرندگان مهاجر و تعدیل‌کننده خرد‌اقلیم (Microclimate) در منطقه کویری کرمان، با سه خطر اکولوژیک عمده روبروست:

1. افت سطح تراز آب زیرزمینی: برداشت بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی پیرامون تالاب برای مصارف کشاورزی (پسته)، منجر به قطع ارتباط هیدرولوژیکی تالاب با چشمه‌های تامین‌کننده شده و خطر تبدیل تالاب به کانون ریزگردهای نمکی را به شدت افزایش می‌دهد.
2. تغییر کاربری و تعرض به حریم: رسمی شدن نام تالاب باید با تعیین دقیق «حد بستر و حریم» همراه باشد؛ در غیر این صورت، فشار توسعه کشاورزی و صنعتی، این زیستگاه را به جزیره‌ای محصور و فاقد کارکرد بیولوژیک تبدیل خواهد کرد.
3. فشار بر تنوع زیستی: با کاهش دبی ورودی، غلظت املاح و آلاینده‌ها افزایش یافته که می‌تواند منجر به پدیده «مرگ خاموش» فون و فلور تالابی شود.

زیست‌آوا تاکید می‌کند که مدیریت این تالاب نباید صرفاً به «حفاظت فیزیکی» محدود شود، بلکه تدوین «برنامه مدیریت زیست‌بومی» (Ecosystem Management) با مشارکت جوامع محلی، تنها راه نجات فرهنگ‌آباد از سرنوشت تلخ تالاب‌های خشکیده ایران است.