مصرف‌کننده سبز؛ از نمایشِ اخلاقی تا توهمِ بازارِ پایدار
نویسنده: فاطمه باقری | متخصص محیط‌زیست و مدیرمسئول خبرگزاری زیست‌آوا
ششم شهریور، روز جهانی مصرف‌کننده سبز، در تقویم رسمی جهانی بیش از آنکه تجلی یک تغییر ساختاری در اقتصاد باشد، به مانوری تبلیغاتی بدل شده است. در حالی که تولیدکنندگان با برچسب‌های سبز و دوستدار محیط‌زیست، وجدان خریدار را آسوده می‌کنند، ما همچنان در چرخه‌ی بی‌پایانِ مصرف‌گراییِ ناپایدار گرفتاریم. آیا سبز بودن، تنها با انتخاب یک کیسه پارچه‌ای محقق می‌شود؟
شعارِ مصرف‌کننده سبز با هدف توانمندسازی فرد در برابر غول‌های صنعتی شکل گرفت؛ اما امروز این مفهوم در بازارهای جهانی دچار استحاله‌ای عجیب شده است. ما با پدیده‌ای به نام سبزشویی (Greenwashing) روبرو هستیم که در آن، صنایع با هزینه‌های سنگین تبلیغاتی، کالاهای پرمصرف خود را با ظاهری اخلاقی به خوردِ جامعه می‌دهند.
در نگاهِ تخصصی، مصرف‌کننده سبز نباید به معنای خریدارِ کالاهای گران‌قیمتِ زیست‌محیطی باشد. این نگاهِ طبقاتی، محیط‌زیست را به کالایی لوکس تبدیل می‌کند که تنها دهک‌های بالای جامعه توان دسترسی به آن را دارند. سبز بودن یعنی بازنگری در نیاز پیش از هر خرید.
چالش اصلی ما در ایران، فقدان زنجیره تأمین پایدار و شفافیت در چرخه حیات محصول است. وقتی زیرساخت‌های مدیریت پسماند و تولیدِ مسئولانه مهیا نیست، انداختنِ بارِ سنگینِ حفظ زمین بر دوش تک‌تک شهروندان، فرارِ رو به جلوی تولیدکنندگان و سیاست‌گذاران است. مصرف‌کننده سبزِ واقعی در این سرزمین، کسی است که نه‌تنها در انتخاب کالا دقت می‌کند، بلکه مطالبه‌گر استانداردهای زیست‌محیطی از تولیدکننده و نهادهای ناظر است.
امروز در «زیست‌آوا»، مصرف‌کننده سبز را نه یک خریدارِ منفعل، بلکه یک «شهروندِ پرسشگر» تعریف می‌کنیم، کسی که می‌پرسد: آیا این کالا واقعاً سبز است، یا تنها رنگِ آن سبز شده است؟ گذار به اقتصاد سبز بدونِ تغییر نگاه به مصرف، تنها یک سراب است.
فاطمه باقری
آیا این نوشته برایتان مفید بود؟
