خبرنگار علمی: ایمان شریعتی

پس از واکاوی زخم‌های عمیق آلودگی و فشار بر کشف‌رود، اکنون زمان مواجهه با حقیقت بزرگتر است: چگونه می‌توان این شریان حیاتی را از مرگ نجات داد؟ در این قسمت، از نقش مدیریت هوشمند منابع آب، بازسازی اکوسیستم و ضرورت بازگشت کشف‌رود به جایگاه اصلی خود در حافظه آبی خراسان می‌گوییم.

به گزارش زیست آوا، پس از واکاوی واقعیت‌های تلخ هفته‌های گذشته، اکنون پرسش بنیادین این است: آیا می‌توان این بیمار کهن‌سال را نجات داد؟ پاسخ به این پرسش، نه در یک اقدام جادویی، بلکه در «اراده‌ای جمعی و مبتنی بر دانش» نهفته است. احیای کشف‌رود پیش از آنکه یک پروژه عمرانی باشد، یک ضرورت اکولوژیک است که باید در چهار لایه هم‌زمان پیگیری شود.

نخستین گام، «تکنولوژی و کنترل از مبدأ» است. رودخانه نباید قربانی صنعتی‌شدنِ بی‌مهار باشد. ارتقای تصفیه‌خانه‌های صنعتی و شهری و مجهزکردن واحدهای تولیدی در حاشیه کشف‌رود به سیستم‌های پیشرفته تصفیه پساب، فوری‌ترین اقدامی است که باید با نظارت سخت‌گیرانه همراه باشد. تصفیه آبِ خاکستری و صنعتی، نه یک هزینه، بلکه سرمایه‌گذاری برای حفظ امنیت خاک و آبخوان دشت مشهد است.

اما تنها تکیه بر تکنولوژی کافی نیست؛ ما باید به «بازسازی زیست‌بوم» (Eco-restoration) روی بیاوریم. ایجاد تالاب‌های مصنوعی و مناطق فیلتراسیون طبیعی در طول مسیر رودخانه، می‌تواند همچون یک کبد طبیعی عمل کند. این مناطق با بهره‌گیری از گیاهان تصفیه‌کننده و بستر‌های شنی، فرآیند خودپالایی رودخانه را تسریع کرده و ضمن کاهش آلودگی، زیستگاه‌های از دست رفته پرندگان و آبزیان بومی را بازسازی می‌کنند.

با این حال، بزرگترین چالش در این مسیر، نبودِ «مدیریت یکپارچه» است. تا زمانی که سازمان محیط‌زیست، شهرداری، وزارت نیرو و بخش کشاورزی هر کدام در جزیره خود تصمیم‌گیری می‌کنند، کشف‌رود به نتیجه مطلوب نمی‌رسد. ما نیازمند یک ستاد راهبری مشترک هستیم که «حقابه محیط‌زیستی» را به اندازه «حقابه کشاورزی» به رسمیت بشناسد و با مدیریت هماهنگ، جریان آب را در طول مسیر حفظ کند؛ چرا که رودی که جریان نداشته باشد، می‌میرد.

در نهایت، هیچ حکمرانی محیط‌زیستی بدون «جامعه مدنی» به سرانجام نمی‌رسد. نقش مردم در این میان، دیدبانیِ هوشمند است. آگاهی‌بخشی به شهروندان درباره ابعاد آلودگی و مطالبه‌گریِ مدنی، قدرتمندترین ابزاری است که می‌تواند قوانین سخت‌گیرانه را از کاغذ به اجرا تبدیل کند.

چشم‌انداز ما برای کشف‌رود، بازگشت به روزگار آبادانی نیست؛ چرا که زمان به عقب بازنمی‌گردد. ما به دنبال آینده‌ای هستیم که در آن کشف‌رود، نه به عنوان یک معضل، بلکه به عنوان «شریان سبز» دشت مشهد، سلامت و طراوت را به حاشیه شهر بازگرداند. این مسیر دشوار است، اما جایگزینی برای آن وجود ندارد.